Środki ostrożności - SUPLEMENTY DIETY

 

Środki ostrożności - SUPLEMENTY DZIETY

1.

Na początek przytoczę kilka wypowiedzi osób, które zajmują się na co dzień leczeniem ludzi  dietą, dietetyką, nauką o żywieniu, itp. by pokazać różnicę w podejściu do suplementacji. „Związki chemiczne, które spożywamy wraz z żywnością, biorą udział w serii reakcji współgrających ze sobą dla naszego zdrowia. Zawiłe mechanizmy kontrolne w naszych komórkach i organizmach zarządzają tymi związkami chemicznymi i decydują, gdzie trafiają składniki odżywcze, jak dużo ich potrzeba oraz kiedy zachodzą odpowiednie reakcje. Tak działa natura. (…) Organizm czerpie korzyści ze związków chemicznych obecnych w żywności, gdy dostarczane są razem. (…) Przekonanie, że wyizolowane składniki odżywcze stosowane w formie suplementów mogą zastąpić nieprzetworzoną żywność, jest pozbawione sensu. Suplementy to nie jest droga do trwałego zdrowia, a ich stosowanie może wywołać nieprzewidziane skutki uboczne.” (Campbell, T. M., Campbell T., C., Nowoczesne zasady odżywiania, Wydawnictwo Galaktyka, wydanie 2, Łódź 2021). „W całym procesie przemiany materii w organizmie ludzkim,  a więc w ciągłych procesach mających na celu zachowanie człowieka przy życiu, bierze udział 10000 różnych enzymów w każdej komórce (…) Witaminy wyróżniają się nie tylko bliską współpracą między enzymami, ale kooperują również ze sobą. Dlatego przyjmowanie tylko jednej określonej substancji z pominięciem innych byłoby zwykle pozbawione sensu, a nawet niebezpieczne. Zazwyczaj konieczne jest istnienie całego kompleksu”. (Strunz, U., Witaminy, czy i dlaczego pomagają. Kiedy i jak bezpiecznie je stosować, Wydawnictwo Vital, Białystok 2019).
 „Owoce i warzywa już w niewielkim stopniu chronią przed rakiem. Prawda jest taka, że kupowane przez nas owoce i warzywa są w dużej mierze pozbawione wartości. (…) Jeśli nie posiadasz własnego ogrodu i nie uprawiasz własnych warzyw, powinieneś pomyśleć o dostarczeniu swojemu organizmowi dodatkowych witamin”. (Strunz, U., Witaminy, czy i dlaczego pomagają. Kiedy i jak bezpiecznie je stosować, Wydawnictwo Vital, Białystok 2019). Wiadomo, że uprawa warzyw czy owoców z użyciem pestycydów obniża ilość witamin występujących w danej roślinie. Ponadto podgrzewanie, gotowanie czy duszenie mają także destrukcyjny wpływ na witaminy. Jeśli owoce czy warzywa, które kupujemy długo przetrzymywane są w magazynach – to także wpływa na obniżenie jakości tych produktów. „Wysokoprzetworzone produkty z supermarketu dostarczają nam dwa razy mniej tłuszczu, 10 razy więcej cukru, 1/3 witamin oraz połowę minerałów i mikroelementów, które przyjmowali ludzie z epoki kamienia”. (Joop, A., Minerały niezbędne w codziennej diecie, Wydawnictwo Vital, Białystok 2018).

„Z góry ostrzegam, że rynek suplementów diety rządzi się własnymi prawami, dlatego zawsze warto zaopatrywać się w produkty najwyższej jakości”.  (Myers, A., Możesz wyleczyć choroby autoimmunologiczne, Wydawnictwo Vital, Białystok 2020).

„Ludziom wmówiono, że zbilansowana dieta dostarczy im wszystkich składników odżywczych. Nie jest to prawda. Odpowiednia ilość witamin i minerałów może zapewnić jedynie dieta składająca się z nieprzetworzonych, naturalnych produktów oraz inteligentne stosowanie suplementów żywieniowych, co jest nie tylko dobrym pomysłem, ale wręcz koniecznością”. (Campbell, Ralph K., Saul, Andrew W., Choroby dzieci. Leczenie mega dawkami witamin”, Oficyna Wydawnicza ABA, Warszwa 2017).

Jedni naukowcy zajmujący się żywieniem i badacze gleb mówią, że gleby w ostatnich 50 latach zostały wyjałowione ze składników mineralnych i w związku z tym owoce i warzywa pozbawione są wielu mikroelementów, z kolei inni naukowcy twierdzą, że to nieprawda. Trudno odnaleźć się w tym gąszczu często sprzecznych opinii i publikowanych wyników badań. Każdy naukowiec, czy zwykły człowiek w swoim domu mają różne zdania na ten temat. Są zwolennicy suplementacji, ale są także j je przeciwnicy. Wydaje się, że tak jak wszystko w życiu tak i do tego trzeba podchodzić z rozsądkiem znając obie opcje. Produkcja witamin, składników mineralnych, odżywek, czy ziół stała się zyskownym rynkiem zbytu. Najlepszym rozwiązaniem dla konsumenta jest trzymanie się umiaru. Ten, kto przyjmuje suplementy dobrej jakości (ze źródła, które przeprowadza badanie jakości) w sposób inteligentny z umiarem i po konsultacji z lekarzem lub innym specjalistą, może na tym zyskać.

Wyjaśnienie pojęcia suplement

Według ustawy z dnia 25 sierpnia 2006r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia suplement diety to środek spożywczy, który ma za zadanie uzupełnienie normalnych codziennych posiłków. Jest to skoncentrowane źródło witamin, składników mineralnych oraz innych substancji, których zadaniem jest wywołanie efektu odżywczego lub fizjologicznego. Wg przepisów prawa farmaceutycznego suplementy nie mają właściwości produktu leczniczego (to nie są leki). Spożywanie suplementów ma na celu profilaktykę i wspomaganie funkcjonowania organizmu. Suplementy mogą mieć formę: kapsułek, tabletek, drażetek, płynu, proszku, ampułek w odmierzonych ilościach gotowych do spożycia. Profesor Mirosław Jarosz podzielił suplementy ze względu na: skład i przeznaczenie.

Podział suplementów ze względu na skład:

a)      suplementy zawierające witaminy i składniki mineralne,

b)      suplementy zawierające składniki i ekstrakty roślinne,

c)      suplementy zawierające niezbędne kwasy tłuszczowe,

d)     suplementy zawierające błonnik pokarmowy,

e)      suplementy zawierające pro- i prebiotyki,

f)       suplementy zawierające aminokwasy.

Podział suplementów diety ze względu na przeznaczenie:

a)      suplementy wspomagające odchudzanie,

b)      suplementy wspomagając układ odpornościowy,

c)      suplementy wpływające na narządy układu ruchu,

d)     suplementy wpływające na opóźnienie procesów starzenia,

e)      suplementy wpływające na układ nerwowy, koncentrację oraz wzmacniające witalność,

f)       suplementy wpływające na układ sercowo-naczyniowy,

g)      suplementy wspomagające układ pokarmowy,

h)      suplementy wpływające na stan skóry, paznokci i włosów,

i)        suplementy dla sportowców,

j)        suplementy stosowane w celu zmniejszenia ryzyka osteoporozy.

Normy polskie wskazują poziom średniego zapotrzebowania organizmu na daną witaminę czy składnik mineralny. W zależności od płci, stanu zdrowia, sposobu żywienia, wykonywanego zawodu i aktywności fizycznej, przebytych lub aktualnych chorób, stosowane używki i inne aspekty życia dobiera się dawki suplementów. Przed rozpoczęciem suplementacji warto jest ocenić swój stan zdrowia i określić, na które substancje organizm ma zapotrzebowanie i czy nie da się tego uzupełnić dietą. Jeśli decyzją lekarza lub dietetyka okaże się, że niezbędna jest suplementacja w celu poprawienia stanu zdrowia, niedoborów witamin czy minerałów wówczas można zdecydować się na nią.

Środki ostrożności przy wyborze i stosowaniu suplementów diety

W Polsce, aby wprowadzić dany suplement na rynek niewymagane jest uzyskanie pozwolenia Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. Wprowadzając po raz pierwszy tego typu produkt do obrotu trzeba jedynie powiadomić Głównego Inspektora Sanitarnego, wskazując nazwę produktu i producenta oraz przedstawiając wzór oznakowania w języku polskim. Suplementy leków w odróżnieniu od leków nie podlegają ścisłym wymogom jakościowym. Oprócz tego, że kupowane suplementy mogą zawierać inne substancje czynne niż te podane w ulotce, ale również istnieje ryzyko, że zawierają substancje niedozwolone. Wiele suplementów jest zanieczyszczonych i oszukanych. Nie ma instytucji, która bada skład suplementów. Bywa, że w kapsułkach znajdują się dodane substancje zagrażające życiu. Biorąc te wszystkie fakty pod uwagę nie da się sprawdzić skuteczności danego suplementu.

W związku z tak małymi wymaganiami co do składu i skuteczności należy krytycznie podchodzić do przyjmowania tego typu środków. Dla prawidłowego funkcjonowania organizmu najważniejsza jest dieta. Powinna być tak zbilansowana by dostarczała wszystkich niezbędnych składników do rozwijania się organizmu oraz do utrzymywania go w zdrowiu. Powinna być to dieta przeciwzapalna, oparta na żywności nieprzetworzonej. W pokarmach, które spożywamy znajduje się dużo więcej substancji biologicznych w odpowiednich proporcjach i łatwo przyswajanych przez organizm. W suplementach nie da się wyprodukować wszystkich składników jakie znajdują się w owocach, warzywach czy dobrych białkach. Nie znajdziemy w kapsułkach czy tabletkach: polifenoli, antyoksydantów, związków aktywnych, enzymów czy błonnika.

Przed podjęciem decyzji o przyjmowaniu suplementu powinno się przeanalizować swój stan zdrowia, sposób odżywiania, przyjmowane leki, skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem. Zbyt duże dawki suplementów mogą być szkodliwe dla zdrowia. Podczas przyjmowania leków jednoczesna niekontrolowana suplementacja może przyczynić się do powikłań zdrowotnych. Leki bowiem wchodzą w interakcje z witaminami, składnikami mineralnymi czy tak zwanymi super foods.

Suplementacja w codziennym życiu

Wiadomo już od dawna, że witaminy i składniki mineralne odgrywają ważną rolę w funkcjonowaniu komórek, tkanek, narządów i organów człowieka. Każdy z tych mikroelementów ma swoje znaczenie i niedobór któregoś z nich może wpłynąć na powstanie niektórych chorób przewlekłych. Niedobór któregokolwiek z tych składników może doprowadzić do zmian morfologicznych lub fizjologicznych. Zmiany te mogą powodować pogorszenie zdolności poznawczych, odporności na stres, zwiększenie wrażliwości na działanie czynników środowiskowych, zaburzenia wzrostu, itd. Jednak pamiętać trzeba, że w organizmie ludzkim istnieje równowaga i homeostaza. Każdy składnik występuje w odpowiedniej proporcji do innego a przekroczenie ilości jednego składnika, witaminy czy minerału względem innego może również przyczynić się do wystąpienia choroby.

Ważne jest też, aby zdawać sobie sprawę, że przyjmowanie suplementów powinno odbywać się według pewnych zasad. Są bowiem witaminy, minerały czy składniki odżywcze, które działają na siebie antagonistycznie i nie należy ich przyjmować łącznie. Są też takie, które wspierają się nawzajem i te powinno przyjmować się jednocześnie. Oprócz witamin istnieją też zioła czy warzywa, które wchodzą w interakcje z lekami. Warto pamiętać o najważniejszych czy najliczniejszych powiązaniach i potencjalnych skutkach interakcji. Zawrę tu kilka przykładów. Witaminy z grupy B powinno stosować się kompleksowo (uzupełniają się wzajemnie i minimalizuje się ryzyko zachwiania między mini subtelnej równowagi), preparatów z żelazem nie przyjmuje się z cynkiem, zbyt duże dawki żelaza utrudniają wchłanianie witaminy E.

Sok z grejpfruta zwiększa wielokrotnie stężenie statyn we krwi, leków nasercowych i innych. Aby zachować ostrożność należy zachować co najmniej 4-godzinny odstęp między spożyciem tych składników. Dziurawiec wchodzi w reakcje z lekami przeciwdepresyjnymi powodując zespół serotoninowy. Miłorząb japoński wpływa na krzepliwość. Stosowanie go razem z lekami na krzepliwość może powodować krwawienia. Krwawienia mogą pojawić się nie tylko w przewodzie pokarmowym, ale także w ośrodkowym układzie nerwowym. Miłorząb stosowany razem z lekami nasercowymi może wpływać na ciśnienie krwi. Żeń-szeń występuje często w suplementach witaminowych, których zadaniem ma być pobudzenie i wzmacnianie. Niestety wchodzi w liczne reakcje z lekami. Czosnek i cebula również bywają nieobojętne dla leków. Zielone warzywa: kapusta, kalafior, brukselka, brokuły, szpinak, zielony groszek, zmniejszają efekt przeciwzakrzepowy leków. (Food Forum, nr 1(47)/2022, Brandys Anna, artykuł: „Interakcje pomiędzy składnikami diety a lekami”, str. 44-47). Błonnik zmniejsza wchłanianie składników odżywczych, witamin,

Prawidłowo skomponowana dieta powinna dostarczać wszystkie potrzebne składniki odżywcze dla naszego organizmu. Tak jest w teorii. Zdarza się jednak, że populacja ludzka ma niedobory w zakresie jakiejś substancji i badania na to wyraźnie wskazują. Tak jak w każdej dziedzinie życia, tak i tutaj mamy do czynienia ze zwolennikami suplementowania się, jak i z przeciwnikami. Jedni i drudzy mają swoje argumenty. Suplementacja powinna być dobierana indywidualnie, jednak doskonale wiemy, że nie można liczyć na polską opiekę zdrowotną w tym zakresie. W dalszym ciągu bywa, że lekarze bardziej skłonni są do wypisywania leków na receptę lub bez recepty, aniżeli do skierowania pacjenta na wyniki krwi i wskazanie niedoborów witamin. W związku z tym często pacjent sam decyduje się na rozpoczęcie procesu suplementacji „na własną rękę” nie zdając sobie sprawy, że niewinna herbatka ziołowa czy witamina mogą zmienić działanie branego leku. Istnieją jednak składniki, które według wielu dietetyków należy suplementować nawet bez konsultacji z lekarzem. Do nich zaliczają się: witamina D3, kwasy omega3, magnez oraz witaminy z grupy B. Jeżeli postanowiliśmy przeprowadzić suplementację, to należy pamiętać, że trzeba znaleźć wiarygodnego producenta suplementów. Wiarygodnego, czyli takiego, który uczciwie podchodzi do wyprodukowania danej witaminy czy mikroelementu. Zawartość opakowani nie powinna zawierać substancji szkodliwych dla zdrowia, zbyt wielu wypełniaczy, dodatkowego cukru czy innych „dodatków”. Na opakowaniu suplementu powinno widnieć: określenie „suplement diety”, nazwę kategorii składników odżywczych charakteryzujących dany produkt (lub wskazanie ich właściwości), dawkę produktu zalecaną ciągu dnia, ostrzeżenie o nieprzekraczaniu danej dawki w ciągu dnia, informacja, że suplement diety nie może być stosowany jako zamiennik zdrowej/zróżnicowanej diety, informacja, że suplement diety musi być przechowywany we właściwych warunkach i z dala od dzieci. Ponadto powinna być zawarta informacja o przeliczeniu procentowym danego składnika odżywczego czy witaminy odnośnie dziennego zalecanego spożycia w ciągu dnia. Należy także pamiętać, że suplementy mogą wchodzić i często wchodzą w różne reakcje z lekami. Przed przyjmowaniem jakiegokolwiek preparatu z witaminami, mikroelementami czy wyciągiem roślinnym należy dokładnie zapoznać się z ewentualnymi działaniami niepożądanymi wskutek połączenia się składników.

Literatura:

1. Ihnatowicz, P., Suplementy. Wszystko, co musisz wiedzieć, aby bezpiecznie i skutecznie wspierać swój organizm, Wydawnictwo Znak, Kraków 2023
2. Maffeis, G., Magnez. Pierwiastek życia, Agencja Wydawnicza Jerzy Mostowski, Warszawa 2015 (pozycja polecana przez dr Jadwigę Górnicką)
3. Grzymisławski, M., (red.), Dietetyka kliniczna, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2020
4. Włodarek, D., Lange, E., Kozłowska, L., Głąbska, D. Dietoterapia. PZWL, Warszawa 2015.
5. Cohen, S., Cukrzyca bez lekarstw, Oficyna Wydawnicza ABA, Warszawa 2018
6. Świątkowska, K., Mity medyczne, które mogą zabić. Fakty, które ratują życie. O tym producenci leków mówią tylko po cichu. Wydawnictwo Fronda, Warszawa 2016
7.    Junger A., Dieta oczyszczająca jelit, MT Biznes, Warszawa 2015
8. Pedre V., Szczęśliwe jelita, Wydawnictwo Kobiece, Białystok 2019
9. Vollmer, J.B., Zdrowe jelita zdrowe życie, Vital, Białystok, 2017
10. Łyszczek, M., Suplementy od A do Z, Wydawnictwo Publikat, Poznań 2022
11.  Bulsiewicz, W., Zdrowie energia lekkość. Błonnikowy program dla jelit, JK Wydawnictwo, Łódź 2022
12. Mizera, J., Mizera, K., Dietetyka sportowa, co jeść by trenować efektywnie, Wydawnictwo Galaktyka, Łódź 2017

13. Campbell, T. M., Campbell T., C., Nowoczesne zasady odżywiania, Wydawnictwo Galaktyka, wydanie 2, Łódź 2021
14.  Strunz, U., Witaminy, czy i dlaczego pomagają. Kiedy i jak bezpiecznie je stosować, Wydawnictwo Vital, Białystok 2019
15. Masley, S., Zdrowy mózg, Czarna Owca, Warszawa, 2019
16. Verburgh, K., Klepsydra żywienia, Wydawnictwo Galaktyka, Łódź 2015
17.  Joop, A., Minerały niezbędne w codziennej diecie, Wydawnictwo Vital, Białystok 2018

18. Michalden, A., Zamień leczenie na jedzenie, Wydawnictwo Muza, Warszawa 2020
19. Myers, A., Możesz wyleczyć choroby autoimmunologiczne, Wydawnictwo Vital, Białystok 2020
20. Campbell, Ralph K., Saul, Andrew W., Choroby dzieci. Leczenie mega dawkami witamin”, Oficyna Wydawnicza ABA, Warszwa 2017
21. Holistic Health, nr 5/2023, artykuł „7 naturalnych substancji ratujących życie”, str. 18-30.
22. Food Forum, nr 5(45)/2021, Wojciechowska Olga, artykuł „Stosowanie probiotyków u osób aktywnych fizycznie”, str. 15-18
23. Food Forum, nr 1(47)/2022, Brandys Anna, artykuł: „Interakcje pomiędzy składnikami diety a lekami”, str. 44-47
24. Food Forum, nr6(46)/2021, Przewoźny Zuzanna, artykuł: „Choroby autoimmunologiczne a dieta i suplementacja”, str. 35-38