Zdrowo żyć...
Edukacyjny projekt autorski.
Nie znoszę
pustki, więc cały czas coś robię. Nie wszystkie moje pomysły mogą ujrzeć
światło dzienne, bowiem zabrakłoby tego światła… ale staram się wprowadzać w
życie to – na co według mnie – pozwalają warunki.
Ziarno mojej
fascynacji zdrowym żywieniem oraz zdrowym stylem życia zostało zasiane kilka
lat temu, kiedy byłam na prezentacji pewnego urządzenia (nie będę tu reklamować
marki). Kilka miesięcy później byłam na kolejnej prezentacji – tym razem maszyn
o zupełnie innym kalibrze ;) ale tu również meritum spotkania okazało się
zdrowie.
Pomyślałam… ok…
wiadomo, chcą ściągnąć kasę, ale faktem było, że dwie różne instytucje mówią o
tym samym. I zaczęło się. W ruch poszły książki, programy, czasopisma,
czytanie, założenie bloga i dzielenie się zdrowymi daniami.
Kolejne moje
kroki to uczestniczenie w kursach, studiach podyplomowych, spotkaniach o
tematyce zdrowotnej. Okazało się, że budowa anatomiczna człowieka, o której
uczyłam się w ogólniaku i której nienawidziłam… jest fascynująca! Działanie
organów, enzymów, hormonów… działanie mózgu… wpływ witamin, składników mineralnych,
niedobory białka, minerałów… skutki niedoborów… to jest to!
Po tysiącach przeczytanych stron
wiem, że to co jemy - wpływa na nasz organizm. Nawyki żywieniowe budują nasze ciała
i programują w nas różnorodne choroby. Od ilości spożytych i przyswojonych
witamin, składników mineralnych – zależy nasze samopoczucie, witalność,
psychika. Od tego co jemy, w zdecydowanej większości, zależy czy zachorujemy na
nowotwór, chorobę Alzheimera cukrzycę, itp. Temat jest naprawdę poważny i
jednocześnie fascynujący!
Wiele najnowszych badań wskazuje na
to, że styl odżywiania może decydować o depresji wśród dzieci i młodzieży (problem
naprawdę poważny), o autyzmie, ADHD, czy powodować poważne problemy z uczeniem
się. Oprócz odżywiania się duże znaczenie mogą tu mieć takie parametry jak
zanieczyszczone środowisko, pośrednie spożywanie plastiku i obciążenie metalami
ciężkimi. Jednak racjonalne odżywianie się ma moc niwelowania tych problemów.
Pracuję w
szkole. Widzę co dzieci przynoszą do jedzenia. Widzę kolejki na przerwach przy automatach
ze śmieciowym jedzeniem i przy sklepiku szkolnym (o podobnej jakości produktów).
Nawyki żywieniowe w wielu rodzinach i podejście do tematu zdrowego żywienia
dalece odbiega od ideału. Stąd bierze się coraz wyższy odsetek otyłych dzieci,
dzieci z depresją, z cukrzycą, łuszczycą, problemami z zachowaniem, z uczeniem
się, itp.
Na szczęście
z roku na rok coraz bardziej udaje mi się dotrzeć do większości dzieci, z
którymi mam bezpośredni kontakt.
Konsekwencją
mojego zainteresowania tematem wpływu pokarmu na życie człowieka i jego
funkcjonowanie w szerokim zakresie - jest program profilaktyczny „Zdrowo żyć”
dla klas I-III szkoły podstawowej.
Przytoczę tu wstęp do programu oraz jego
charakterystykę.
Zdrowie i dobre samopoczucie, to nie
tylko efekt prawidłowego, zbilansowanego odżywiania się (odpowiednia ilość
składników mineralnych, witamin, białka, itd.) czy dbanie o higienę ale także różne
formy ruchu i pozytywne myślenie. Poczucie bezpieczeństwa, harmonia z naturą i
społeczeństwem, równowaga wewnętrzna to czynniki, które również mają wielki
wpływ na utrzymanie stanu zdrowia. Wszystko to razem składa się na prawidłowe
funkcjonowanie organizmu i szczęśliwe życie na każdej płaszczyźnie. Takie
pojęcie zdrowia jest bazą do ułożenia programu, którego zrealizowane treści
oraz opanowanie przewidywanych osiągnięć przez uczniów staną się jednym z
czynników zapobiegania chorobom zarówno fizycznym, jak i psychicznym.
Dzieci, do których kierowany jest
program, z racji wieku, są najbardziej podatne na wpływ dorosłych i ich
przyzwyczajenia (innymi słowy dorosły jest wzorem, który należy naśladować).
Jednocześnie jest to wiek, w którym młode organizmy kształtują się i w związku
z tym potrzebują wartościowego pokarmu oraz sprawdzonych technik radzenia sobie
ze stresem (bo obecnie dzieci także przeżywają stres, mimo tego, że nam
dorosłym wydaje się, że jest inaczej). Najmłodsze klasy szkoły podstawowej to
lata, w których nabywa się umiejętności i kształtuje nawyki, które są podstawą
przyszłego życia. To lata, które nauczyciel i rodzice mogą wykorzystać do
wprowadzenia zasad zdrowego życia. Z dużą dozą prawdopodobieństwa zasady te,
okażą się w przyszłości ostoją i pomocą podczas burzliwego okresu dojrzewania.
Wtedy to psychika i ciało narażone są na burzę hormonów, których konsekwencją
mogą stać się nieprzewidywalne zdarzenia (przygody z niszczącymi dietami,
konflikty w grupie rówieśniczej czy narkotyki).
Czasy, w których żyjemy to
eksperymentowanie na produktach żywieniowych. To masowa produkcja pożywienia z
gigantyczną dawką chemii, której organizm ludzki nie jest w stanie przyswoić. Wieloletnie
badania dowiodły ponad wszelką wątpliwość, że to co jemy wpływa bezpośrednio na
nasze zdrowie, a niewłaściwa dieta i związane z tym niedobory pierwiastków i
witamin oraz czynniki toksyczne są powodem około 80% chorób. Każdy nieświadomy
lub nieodpowiedzialny konsument po kilku czy kilkunastu latach spożywania tego
co dostępne jest w marketach (czyli w większości jest to żywność przetworzona)
– zapada na choroby cywilizacyjne takie jak: nadciśnienie tętnicze, miażdżyca,
choroba wieńcowa, otyłość, cukrzyca, osteoporoza, próchnica zębów, choroba
wrzodowa, choroby alergiczne, nowotwory, choroby psychiczne, depresje. Choroby
te zyskały miano epidemii obecnych czasów. Warto jednak zaznaczyć, że nie tylko
jedzenie ma znaczenie przy rozwijaniu się chorób cywilizacyjnych. Ważny bowiem
jest fakt, że ludzie coraz mniej ruszają się, stosują używki, żyją pod ciągłą
presją. Do tego dochodzi zanieczyszczone środowisko, w którym żyjemy i
oddychamy (ze znaczną ilością metali ciężkich). Korzystanie przez rolnictwo z
nawożenia mineralnego i stosowanie środków ochrony roślin sprawia, że żywność
zawiera związki chemii nieorganicznej. Z kolei hodowcy zwierząt używają
antybiotyków i hormonów do „produkcji” mięsa. Wszystko to jest zapalnikiem do
powstania poważnych chorób. To co jemy wpływa na rozwój naszego organizmu.
Pożywienie to nasze paliwo zapewniając nam dobre samopoczucie, energię i brak
chorób (zarówno fizycznych, jak i psychicznych). Okazuje się, że konsument musi
wziąć własne zdrowie w swoje ręce, bowiem inaczej nie można postąpić, jeśli
chce się być zdrowym.
A dzieci? Wszystkie wyżej wymienione czynniki sprzyjające powstawaniu
chorób, mają jeszcze bardziej niszczący wpływ na młody rozwijający się organizm
dziecka. Okazuje się, że niewielu rodziców rozumie powagę sytuacji i wie, że
istnieje ścisły związek między tym co człowiek zjada a jego zdrowiem. W związku
z tym już małe dzieci cierpią na otyłość a konsekwencją tego, wcześniej czy
później będą choroby cywilizacyjne. Nam jako dorosłym powinno zależeć na
uświadamianiu naszych dzieci i prawidłowym odżywianiu ich, by zapewnić zdrowie
i długie, radosne życie. Niestety, tak nie dzieje się, stąd każdego roku wśród
dzieci pojawiają się nowe przypadki zachorowań na cukrzycę, astmę, egzemę i
inne choroby. W większości przypadków to dorośli ponoszą odpowiedzialność za
cierpienie swoich dzieci.
Podsumowując, głównymi przyczynami
chorób cywilizacyjnych zarówno wśród dzieci, jak i dorosłych są:
- wadliwe odżywianie, bogato kaloryczne, rafinowane a w związku z tym
ubogie w witaminy i składniki mineralne; spożywanie pokarmów przetworzonych, z
dużą zawartością soli, tłuszczu zwierzęcego, dodatków chemicznych do produkcji
żywności; spożywanie białej mąki, cukru rafinowanego (w postaci batonów,
cukierków, żelek, parówek, kabanosów, itd.).
- spożywanie produktów, przez które zostaje zaburzone przyswajanie witamin
i składników mineralnych,
- zbyt małe spożycie warzyw i owoców,
- mała aktywność fizyczna (siedzenie przed tabletami, telewizorami,
dojeżdżanie wszędzie samochodem, itd.).
- stykanie się ze szkodliwymi substancjami w powietrzu, metalami ciężkimi,
promieniowaniem,
- problemy w relacjach z ludźmi, brak równowagi psychicznej (co oprócz
wadliwego odżywiania się prowadzi do problemów natury psychicznej),
- zubożenie naturalnego środowiska; zanieczyszczenie wód i środowiska.
Już od najmłodszych lat
powinno kształtować się wśród dzieci nawyki zdrowego żywienia. Szkoła jest
miejscem, w którym można a nawet powinno się to robić. Zarówno nauczyciele, jak
i rodzice zobowiązani są do tego, by uświadamiać dzieci, że to co jedzą buduje
ich organizmy. Dorośli nie powinni dopuszczać do tego, by dzieci jadły
śmieciowe jedzenie (czyli bez wartości, które bardziej szkodzi niż pomaga). Można
edukować dzieci w zakresie zdrowego żywienia zarówno podczas zajęć
dydaktycznych, jak i poza zajęciami (np. w świetlicy czy w ramach godzin
pozalekcyjnych). Jest to nawet wskazane ze względu na treści wynikające z
podstawy programowej.
W klasach 1-3, do których kierowany jest niniejszy program, w podstawie
programowej zdrowe żywienie ujęte jest w: Treści nauczania – wymagania
szczegółowe, IV. Edukacja przyrodnicza, punkt 2. Osiągnięcia w zakresie funkcji
życiowych człowieka, ochrony zdrowia, bezpieczeństwa i odpoczynku. W podpunktach, między innymi, możemy
przeczytać: (uczeń) wymienia wartości odżywcze produktów żywnościowych; ma
świadomość znaczenia odpowiedniej diety dla utrzymania zdrowia, ogranicza
spożywanie posiłków o niskich wartościach odżywczych, i niezdrowych, zachowuje
umiar w spożywaniu produktów słodzonych, zna konsekwencje zjadania ich w
nadmiarze; przygotowuje posiłki służące utrzymaniu zdrowia.
Szkoła jest miejscem, w którym dziecko
spędza większość swojego czasu, zatem to tutaj młody organizm funkcjonuje w
całej swej okazałości (pod względem fizycznym i psychicznym). Jeszcze raz warto
podkreślić, że szkoła to dobre miejsce, czas i okazja do promowania zdrowego
żywienia wśród dzieci. (Podstawa programowa wychowania przedszkolnego i
kształcenia ogólnego).
Pogram kierowany jest do uczniów klas
1-3 szkoły podstawowej. Powstał z myślą o promowaniu zdrowia wśród najmłodszej grupy
wiekowej. Chodzi tu zarówno o zdrowie fizyczne, jak i zdrowie psychiczne
(bowiem są ze sobą ściśle powiązane). To właśnie organizm dziecka jest
najbardziej narażony na skutki uboczne nieracjonalnego odżywiania się oraz
niezdrowego stylu życia. Nieprawidłowe odżywianie się, o którym mowa, niestety
w obecnych czasach jest na porządku dziennym w wielu domach, o czym świadczą
statystyki zapadania na choroby cywilizacyjne zarówno wśród dzieci, jak i osób
dorosłych. Nauczyciel w klasach najmłodszych powinien uświadamiać dzieci z
zakresu zdrowego odżywiania się oraz zdrowego stylu życia. Profilaktyka
zdrowotna ma wielkie znaczenie i w związku z tym napisałam program autorski,
który może być realizowany zarówno na
zajęciach dydaktycznych (realizując podstawę programową), jak i w postaci
innych form zajęć pozalekcyjnych.
Główne treści kształcenia i wychowania w proponowanym programie skupiają się wokół dwóch działów
tematycznych:
Zdrowy styl życia (kontekst fizyczny i
psychiczny).
oraz
Zasady zdrowego odżywiania.
Treści zawarte w pierwszej części programu sprawią, że dzieci:
- podniosą lub ugruntują pozytywną samoocenę,
- będą sobie radzić ze stresem (który negatywnie pływa na przyswajanie
składników odżywczych oraz na zachowanie), poznają sposoby relaksowania się,
- poszerzą swoją wiedzę na temat znaczenia higieny osobistej, mycia owoców i warzyw oraz higienicznego
przygotowywania posiłków,
- dowiedzą się jak zapobiegać infekcjom i zachować się podczas choroby (skąd
biorą się choroby zakaźne i jak na nie reagować),
- zdobędą wiedzę na temat znaczenia ruchu dla zdrowia,
- będą nazywać swoje emocje,
- odkryją, przemyślą lub zastanowią się nad swoją pasją i będą ją rozwijać,
- nauczą się reagować na różne formy agresji ze strony rówieśników (lub
dorosłych),
- dowiedzą się czym jest zanieczyszczenie środowiska i jakie niesie ze sobą
zagrożenie dla zdrowia,
- poznają numery alarmowe i będą wiedziały jak i kiedy ich użyć.
W drugiej części programu dzieci:
- poznają podstawowe organy w ciele człowieka, odpowiedzialne za nasze
trawienie,
- zdobędą podstawową wiedzę na temat działania mechanizmu jakim jest ludzki
organizm,
- poznają zasady zdrowego odżywiania się w szerokim kontekście znaczenia
tego słowa: odpowiednie pory posiłków i ich ilość, znaczenie witamin i
składników mineralnych, pojęcie kalorii, tłuszczu, odpowiednia ilość wody w
diecie, itp.,
- poznają główne składniki wszystkich pokarmów: węglowodany, białka i
tłuszcze,
- dowiedzą się jak bardzo niszczący pływ na zdrowie mają cukier i biała
mąka,
- nauczą się czytać skład produktów (także aplikacja w telefonie, np.
zdrowe zakupy),
- będą krytycznie odnosić się do reklam w telewizji (dotyczących jedzenia,
suplementów w kosmetyków),
- poznają skutki nieprawidłowego odżywiania się – choroby fizyczne i
psychiczne,
- dowiedzą się, że jedzenie wpływa na samopoczucie, mózg, nasze reakcje i
emocje,
Taki mam projekt, który
chciałabym zrealizować w jak najbliższej przyszłości. Pandemia znacznie ogranicza
nas. Mam jednak nadzieję, że uda się! J Poniżej bibliografia, która została zawarta w programie. Jednak jestem już
bogatsza o kolejne – 5 pozycji – których tu nie ma… ale pojawią się przy
wznowieniu edycji… ;)
Bibliografia:
- Woś
H., Staszewska-Kwak A., Żywienie Dzieci, PZWL Wydawnictwo Lekarskie,
Warszawa, 2012
- Eugster G., Żywienie Dzieci, Edra Urban & Partner, Wrocław, 2018
- Bronikowska
P., Zdrowe żywienie. Poradnik dla dzieci. SBM Renata Gmitrzak,
Warszawa, 2017
- Gawęcki
J., Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu. Tom 1., Wydawnictwo
Naukowe PWN, Warszawa, 2017
- Simon
Langlej-Evans, Żywienie. Wpływ na zdrowie człowieka, PZWL Wydawnictwo
Lekarskie, Warszawa, 2013
- Lindberg F. A.,: Dieta greckiego doktora. Rebis,
Poznań, 2006
- Jopp A.,: Minerały niezbędne w codziennej diecie.
Vital, Białystok, 2018
- Ciborowska, H.; Rudnicka, A.: Dietetyka, PZWL
Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2018
- Włodarek, D., Lange, E., Kozłowska, L., Głąbska. D.,
Dietoterapia, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2015
- Vollmer, J.B., Zdrowe jelita zdrowe życie, Vital,
Białystok, 2017
- Stolińka – Fiedorowicz, H., Insulinooporność.
Leczenie dietą, Wydawnictwo Ziwerciadło, Warszawa 2018
- Verburgh, K., Klepsydra żywienia, Wydawnictwo
Galaktyka, Łódź, 2015
- Mizera, J., Mizera, K., Dietetyka sportowa,
Wydawnictwo Galaktyka, Łódź, 2017
- Hansen, A., Sundberg, C. J., Projekt zdrowie,
Wydawnictwo Smak Słowa, Sopot, 2017
- Sherzai, D., Sherzai, A., Sposób na Alzheimera,
Wydawnictwo Albatros, Warszawa, 2018
- Masley, S., Zdrowy mózg, Wydawnictwo Czarna Owca,
Warszawa, 2018
- Schulte, A., Kupa szczęścia, Wydawnictwo Vital,
Białystok, 2019
- Triaire, A., Zdrowie na talerzu, Wydawnictwo KDC,
Warszawa, 2009
- Junger, A., Dieta oczyszczająca jelita, Laurum,
Warszawa, 2015
- Pedre, V., Szczęśliwe jelita, Wydawnictwo
kobiece, Białystok, 2019
- Cohen, S., Cukrzyca bez lekarstw, Oficyna
Wydawnicza ABA, Warszawa, 2018
- Pitchford, P., Odżywianie dla zdrowia,
Wydawnictwo Galaktyka, Łódź, 2010
- Cabot, S., Zdrowe jelita to zdrowe ciało,
Wydawnictwo Mada, Warszawa, 2015
- Servan – Schreiber, D., Antyrak. Nowy styl życia,
Wydawnictwo Albatros, Warszawa, 2017
- Kass, A., Jelstad, J., Tajemnice odporności,
Muza, Warszawa, 2020
- Sullivan, B., Więcej niż DNA, National
Geographic, Burda Media Polska, Warszawa 2020
- Ihnatowicz, P., Ptak, E., Masz to we krwi,
Wydawnictwo Publicat, Poznań, 2017
- Jarząbkiewicz, R., Jak jeść by zdrowo żyć,
Wydawnictwo Psychoskok, Konin, 2018
- Whitlock, C., Temple, N., Poznaj swoje bakterie,
Insignis Media, Kraków 2019
- O czym lekarze ci nie powiedzą, Czasopismo, różne
numery, Warszawa