Zdrowo żyć...

Edukacyjny projekt autorski.

Nie znoszę pustki, więc cały czas coś robię. Nie wszystkie moje pomysły mogą ujrzeć światło dzienne, bowiem zabrakłoby tego światła… ale staram się wprowadzać w życie to – na co według mnie – pozwalają warunki.

Ziarno mojej fascynacji zdrowym żywieniem oraz zdrowym stylem życia zostało zasiane kilka lat temu, kiedy byłam na prezentacji pewnego urządzenia (nie będę tu reklamować marki). Kilka miesięcy później byłam na kolejnej prezentacji – tym razem maszyn o zupełnie innym kalibrze ;) ale tu również meritum spotkania okazało się zdrowie.

Pomyślałam… ok… wiadomo, chcą ściągnąć kasę, ale faktem było, że dwie różne instytucje mówią o tym samym. I zaczęło się. W ruch poszły książki, programy, czasopisma, czytanie, założenie bloga i dzielenie się zdrowymi daniami.

Kolejne moje kroki to uczestniczenie w kursach, studiach podyplomowych, spotkaniach o tematyce zdrowotnej. Okazało się, że budowa anatomiczna człowieka, o której uczyłam się w ogólniaku i której nienawidziłam… jest fascynująca! Działanie organów, enzymów, hormonów… działanie mózgu… wpływ witamin, składników mineralnych, niedobory białka, minerałów… skutki niedoborów… to jest to!

            Po tysiącach przeczytanych stron wiem, że to co jemy - wpływa na nasz organizm. Nawyki żywieniowe budują nasze ciała i programują w nas różnorodne choroby. Od ilości spożytych i przyswojonych witamin, składników mineralnych – zależy nasze samopoczucie, witalność, psychika. Od tego co jemy, w zdecydowanej większości, zależy czy zachorujemy na nowotwór, chorobę Alzheimera cukrzycę, itp. Temat jest naprawdę poważny i jednocześnie fascynujący!

            Wiele najnowszych badań wskazuje na to, że styl odżywiania może decydować o depresji wśród dzieci i młodzieży (problem naprawdę poważny), o autyzmie, ADHD, czy powodować poważne problemy z uczeniem się. Oprócz odżywiania się duże znaczenie mogą tu mieć takie parametry jak zanieczyszczone środowisko, pośrednie spożywanie plastiku i obciążenie metalami ciężkimi. Jednak racjonalne odżywianie się ma moc niwelowania tych problemów.

Pracuję w szkole. Widzę co dzieci przynoszą do jedzenia. Widzę kolejki na przerwach przy automatach ze śmieciowym jedzeniem i przy sklepiku szkolnym (o podobnej jakości produktów). Nawyki żywieniowe w wielu rodzinach i podejście do tematu zdrowego żywienia dalece odbiega od ideału. Stąd bierze się coraz wyższy odsetek otyłych dzieci, dzieci z depresją, z cukrzycą, łuszczycą, problemami z zachowaniem, z uczeniem się, itp.

Na szczęście z roku na rok coraz bardziej udaje mi się dotrzeć do większości dzieci, z którymi mam bezpośredni kontakt.

Konsekwencją mojego zainteresowania tematem wpływu pokarmu na życie człowieka i jego funkcjonowanie w szerokim zakresie - jest program profilaktyczny „Zdrowo żyć” dla klas I-III szkoły podstawowej.

Przytoczę tu wstęp do programu oraz jego charakterystykę.

Zdrowie i dobre samopoczucie, to nie tylko efekt prawidłowego, zbilansowanego odżywiania się (odpowiednia ilość składników mineralnych, witamin, białka, itd.) czy dbanie o higienę ale także różne formy ruchu i pozytywne myślenie. Poczucie bezpieczeństwa, harmonia z naturą i społeczeństwem, równowaga wewnętrzna to czynniki, które również mają wielki wpływ na utrzymanie stanu zdrowia. Wszystko to razem składa się na prawidłowe funkcjonowanie organizmu i szczęśliwe życie na każdej płaszczyźnie. Takie pojęcie zdrowia jest bazą do ułożenia programu, którego zrealizowane treści oraz opanowanie przewidywanych osiągnięć przez uczniów staną się jednym z czynników zapobiegania chorobom zarówno fizycznym, jak i psychicznym.

Dzieci, do których kierowany jest program, z racji wieku, są najbardziej podatne na wpływ dorosłych i ich przyzwyczajenia (innymi słowy dorosły jest wzorem, który należy naśladować). Jednocześnie jest to wiek, w którym młode organizmy kształtują się i w związku z tym potrzebują wartościowego pokarmu oraz sprawdzonych technik radzenia sobie ze stresem (bo obecnie dzieci także przeżywają stres, mimo tego, że nam dorosłym wydaje się, że jest inaczej). Najmłodsze klasy szkoły podstawowej to lata, w których nabywa się umiejętności i kształtuje nawyki, które są podstawą przyszłego życia. To lata, które nauczyciel i rodzice mogą wykorzystać do wprowadzenia zasad zdrowego życia. Z dużą dozą prawdopodobieństwa zasady te, okażą się w przyszłości ostoją i pomocą podczas burzliwego okresu dojrzewania. Wtedy to psychika i ciało narażone są na burzę hormonów, których konsekwencją mogą stać się nieprzewidywalne zdarzenia (przygody z niszczącymi dietami, konflikty w grupie rówieśniczej czy narkotyki).

Czasy, w których żyjemy to eksperymentowanie na produktach żywieniowych. To masowa produkcja pożywienia z gigantyczną dawką chemii, której organizm ludzki nie jest w stanie przyswoić. Wieloletnie badania dowiodły ponad wszelką wątpliwość, że to co jemy wpływa bezpośrednio na nasze zdrowie, a niewłaściwa dieta i związane z tym niedobory pierwiastków i witamin oraz czynniki toksyczne są powodem około 80% chorób. Każdy nieświadomy lub nieodpowiedzialny konsument po kilku czy kilkunastu latach spożywania tego co dostępne jest w marketach (czyli w większości jest to żywność przetworzona) – zapada na choroby cywilizacyjne takie jak: nadciśnienie tętnicze, miażdżyca, choroba wieńcowa, otyłość, cukrzyca, osteoporoza, próchnica zębów, choroba wrzodowa, choroby alergiczne, nowotwory, choroby psychiczne, depresje. Choroby te zyskały miano epidemii obecnych czasów. Warto jednak zaznaczyć, że nie tylko jedzenie ma znaczenie przy rozwijaniu się chorób cywilizacyjnych. Ważny bowiem jest fakt, że ludzie coraz mniej ruszają się, stosują używki, żyją pod ciągłą presją. Do tego dochodzi zanieczyszczone środowisko, w którym żyjemy i oddychamy (ze znaczną ilością metali ciężkich). Korzystanie przez rolnictwo z nawożenia mineralnego i stosowanie środków ochrony roślin sprawia, że żywność zawiera związki chemii nieorganicznej. Z kolei hodowcy zwierząt używają antybiotyków i hormonów do „produkcji” mięsa. Wszystko to jest zapalnikiem do powstania poważnych chorób. To co jemy wpływa na rozwój naszego organizmu. Pożywienie to nasze paliwo zapewniając nam dobre samopoczucie, energię i brak chorób (zarówno fizycznych, jak i psychicznych). Okazuje się, że konsument musi wziąć własne zdrowie w swoje ręce, bowiem inaczej nie można postąpić, jeśli chce się być zdrowym.

A dzieci? Wszystkie wyżej wymienione czynniki sprzyjające powstawaniu chorób, mają jeszcze bardziej niszczący wpływ na młody rozwijający się organizm dziecka. Okazuje się, że niewielu rodziców rozumie powagę sytuacji i wie, że istnieje ścisły związek między tym co człowiek zjada a jego zdrowiem. W związku z tym już małe dzieci cierpią na otyłość a konsekwencją tego, wcześniej czy później będą choroby cywilizacyjne. Nam jako dorosłym powinno zależeć na uświadamianiu naszych dzieci i prawidłowym odżywianiu ich, by zapewnić zdrowie i długie, radosne życie. Niestety, tak nie dzieje się, stąd każdego roku wśród dzieci pojawiają się nowe przypadki zachorowań na cukrzycę, astmę, egzemę i inne choroby. W większości przypadków to dorośli ponoszą odpowiedzialność za cierpienie swoich dzieci.

Podsumowując, głównymi przyczynami chorób cywilizacyjnych zarówno wśród dzieci, jak i dorosłych są:

- wadliwe odżywianie, bogato kaloryczne, rafinowane a w związku z tym ubogie w witaminy i składniki mineralne; spożywanie pokarmów przetworzonych, z dużą zawartością soli, tłuszczu zwierzęcego, dodatków chemicznych do produkcji żywności; spożywanie białej mąki, cukru rafinowanego (w postaci batonów, cukierków, żelek, parówek, kabanosów, itd.).

- spożywanie produktów, przez które zostaje zaburzone przyswajanie witamin i składników mineralnych,

- zbyt małe spożycie warzyw i owoców,

- mała aktywność fizyczna (siedzenie przed tabletami, telewizorami, dojeżdżanie wszędzie samochodem, itd.).

- stykanie się ze szkodliwymi substancjami w powietrzu, metalami ciężkimi, promieniowaniem,

- problemy w relacjach z ludźmi, brak równowagi psychicznej (co oprócz wadliwego odżywiania się prowadzi do problemów natury psychicznej),

- zubożenie naturalnego środowiska; zanieczyszczenie wód i środowiska.

            Już od najmłodszych lat powinno kształtować się wśród dzieci nawyki zdrowego żywienia. Szkoła jest miejscem, w którym można a nawet powinno się to robić. Zarówno nauczyciele, jak i rodzice zobowiązani są do tego, by uświadamiać dzieci, że to co jedzą buduje ich organizmy. Dorośli nie powinni dopuszczać do tego, by dzieci jadły śmieciowe jedzenie (czyli bez wartości, które bardziej szkodzi niż pomaga). Można edukować dzieci w zakresie zdrowego żywienia zarówno podczas zajęć dydaktycznych, jak i poza zajęciami (np. w świetlicy czy w ramach godzin pozalekcyjnych). Jest to nawet wskazane ze względu na treści wynikające z podstawy programowej.

W klasach 1-3, do których kierowany jest niniejszy program, w podstawie programowej zdrowe żywienie ujęte jest w: Treści nauczania – wymagania szczegółowe, IV. Edukacja przyrodnicza, punkt 2. Osiągnięcia w zakresie funkcji życiowych człowieka, ochrony zdrowia, bezpieczeństwa i odpoczynku. W podpunktach, między innymi, możemy przeczytać: (uczeń) wymienia wartości odżywcze produktów żywnościowych; ma świadomość znaczenia odpowiedniej diety dla utrzymania zdrowia, ogranicza spożywanie posiłków o niskich wartościach odżywczych, i niezdrowych, zachowuje umiar w spożywaniu produktów słodzonych, zna konsekwencje zjadania ich w nadmiarze; przygotowuje posiłki służące utrzymaniu zdrowia.

Szkoła jest miejscem, w którym dziecko spędza większość swojego czasu, zatem to tutaj młody organizm funkcjonuje w całej swej okazałości (pod względem fizycznym i psychicznym). Jeszcze raz warto podkreślić, że szkoła to dobre miejsce, czas i okazja do promowania zdrowego żywienia wśród dzieci. (Podstawa programowa wychowania przedszkolnego i kształcenia ogólnego).

Pogram kierowany jest do uczniów klas 1-3 szkoły podstawowej. Powstał z myślą o promowaniu zdrowia wśród najmłodszej grupy wiekowej. Chodzi tu zarówno o zdrowie fizyczne, jak i zdrowie psychiczne (bowiem są ze sobą ściśle powiązane). To właśnie organizm dziecka jest najbardziej narażony na skutki uboczne nieracjonalnego odżywiania się oraz niezdrowego stylu życia. Nieprawidłowe odżywianie się, o którym mowa, niestety w obecnych czasach jest na porządku dziennym w wielu domach, o czym świadczą statystyki zapadania na choroby cywilizacyjne zarówno wśród dzieci, jak i osób dorosłych. Nauczyciel w klasach najmłodszych powinien uświadamiać dzieci z zakresu zdrowego odżywiania się oraz zdrowego stylu życia. Profilaktyka zdrowotna ma wielkie znaczenie i w związku z tym napisałam program autorski, który może być  realizowany zarówno na zajęciach dydaktycznych (realizując podstawę programową), jak i w postaci innych form zajęć pozalekcyjnych.

Główne treści kształcenia i wychowania w proponowanym  programie skupiają się wokół dwóch działów tematycznych:

Zdrowy styl życia (kontekst fizyczny i psychiczny).

oraz

Zasady zdrowego odżywiania.

Treści zawarte w pierwszej części programu sprawią, że dzieci:

- podniosą lub ugruntują pozytywną samoocenę,

- będą sobie radzić ze stresem (który negatywnie pływa na przyswajanie składników odżywczych oraz na zachowanie), poznają sposoby relaksowania się,

- poszerzą swoją wiedzę na temat znaczenia higieny osobistej,  mycia owoców i warzyw oraz higienicznego przygotowywania posiłków,

- dowiedzą się jak zapobiegać infekcjom i zachować się podczas choroby (skąd biorą się choroby zakaźne i jak na nie reagować),

- zdobędą wiedzę na temat znaczenia ruchu dla zdrowia,

- będą nazywać swoje emocje,

- odkryją, przemyślą lub zastanowią się nad swoją pasją i będą ją rozwijać,

- nauczą się reagować na różne formy agresji ze strony rówieśników (lub dorosłych),

- dowiedzą się czym jest zanieczyszczenie środowiska i jakie niesie ze sobą zagrożenie dla zdrowia,

- poznają numery alarmowe i będą wiedziały jak i kiedy ich użyć.

 

W drugiej części programu dzieci:

- poznają podstawowe organy w ciele człowieka, odpowiedzialne za nasze trawienie,

- zdobędą podstawową wiedzę na temat działania mechanizmu jakim jest ludzki organizm,

- poznają zasady zdrowego odżywiania się w szerokim kontekście znaczenia tego słowa: odpowiednie pory posiłków i ich ilość, znaczenie witamin i składników mineralnych, pojęcie kalorii, tłuszczu, odpowiednia ilość wody w diecie, itp.,

- poznają główne składniki wszystkich pokarmów: węglowodany, białka i tłuszcze,

- dowiedzą się jak bardzo niszczący pływ na zdrowie mają cukier i biała mąka,

- nauczą się czytać skład produktów (także aplikacja w telefonie, np. zdrowe zakupy),

- będą krytycznie odnosić się do reklam w telewizji (dotyczących jedzenia, suplementów w kosmetyków),

- poznają skutki nieprawidłowego odżywiania się – choroby fizyczne i psychiczne,

- dowiedzą się, że jedzenie wpływa na samopoczucie, mózg, nasze reakcje i emocje,

            Taki mam projekt, który chciałabym zrealizować w jak najbliższej przyszłości. Pandemia znacznie ogranicza nas. Mam jednak nadzieję, że uda się! J Poniżej bibliografia, która została zawarta w programie. Jednak jestem już bogatsza o kolejne – 5 pozycji – których tu nie ma… ale pojawią się przy wznowieniu edycji… ;)

 

Bibliografia:

 

1. Woś H., Staszewska-Kwak A., Żywienie Dzieci, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2012
2.  Eugster G., Żywienie Dzieci, Edra Urban & Partner, Wrocław, 2018
3. Bronikowska P., Zdrowe żywienie. Poradnik dla dzieci.  SBM Renata Gmitrzak, Warszawa, 2017
4. Gawęcki J., Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu. Tom 1., Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2017
5. Simon Langlej-Evans, Żywienie. Wpływ na zdrowie człowieka, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2013
6. Lindberg F. A.,: Dieta greckiego doktora. Rebis, Poznań, 2006
7. Jopp A.,: Minerały niezbędne w codziennej diecie. Vital, Białystok, 2018
8.  Ciborowska, H.; Rudnicka, A.: Dietetyka, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2018
9. Włodarek, D., Lange, E., Kozłowska, L., Głąbska. D., Dietoterapia, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2015

10. Vollmer, J.B., Zdrowe jelita zdrowe życie, Vital, Białystok, 2017
11. Stolińka – Fiedorowicz, H., Insulinooporność. Leczenie dietą, Wydawnictwo Ziwerciadło, Warszawa 2018
12. Verburgh, K., Klepsydra żywienia, Wydawnictwo Galaktyka, Łódź, 2015
13. Mizera, J., Mizera, K., Dietetyka sportowa, Wydawnictwo Galaktyka, Łódź, 2017
14. Hansen, A., Sundberg, C. J., Projekt zdrowie, Wydawnictwo Smak Słowa, Sopot, 2017
15. Sherzai, D., Sherzai, A., Sposób na Alzheimera, Wydawnictwo Albatros, Warszawa, 2018
16. Masley, S., Zdrowy mózg, Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa, 2018
17. Schulte, A., Kupa szczęścia, Wydawnictwo Vital, Białystok, 2019
18. Triaire, A., Zdrowie na talerzu, Wydawnictwo KDC, Warszawa, 2009
19. Junger, A., Dieta oczyszczająca jelita, Laurum, Warszawa, 2015
20. Pedre, V., Szczęśliwe jelita, Wydawnictwo kobiece, Białystok, 2019
21. Cohen, S., Cukrzyca bez lekarstw, Oficyna Wydawnicza ABA, Warszawa, 2018
22. Pitchford, P., Odżywianie dla zdrowia, Wydawnictwo Galaktyka, Łódź, 2010
23. Cabot, S., Zdrowe jelita to zdrowe ciało, Wydawnictwo Mada, Warszawa, 2015
24. Servan – Schreiber, D., Antyrak. Nowy styl życia, Wydawnictwo Albatros, Warszawa, 2017
25. Kass, A., Jelstad, J., Tajemnice odporności, Muza, Warszawa, 2020
26. Sullivan, B., Więcej niż DNA, National Geographic, Burda Media Polska, Warszawa 2020
27. Ihnatowicz, P., Ptak, E., Masz to we krwi, Wydawnictwo Publicat, Poznań, 2017
28. Jarząbkiewicz, R., Jak jeść by zdrowo żyć, Wydawnictwo Psychoskok, Konin, 2018
29. Whitlock, C., Temple, N., Poznaj swoje bakterie, Insignis Media, Kraków 2019
30. O czym lekarze ci nie powiedzą, Czasopismo, różne numery, Warszawa