Biologiczne, psychologiczne i społeczno-kulturowe przyczyny nadwagi lub/i otyłości…

Biologiczne, psychologiczne i społeczno-kulturowe przyczyny nadwagi lub/i otyłości…

Warto wiedzieć skąd może wziąć się u nas otyłość lub nadwaga. Wiedza może uratować przed tym problemem. Przybieranie na wadze może być procesem bardzo skomplikowanym i niejednokrotnie trudne jest znalezienie jego źródła... Jednak często przyczyny tkwią w nas samych i nie zdajemy sobie z nich sprawy...

Przyczyny biologiczne: Za regulowanie uczucia głodu i sytości odpowiada  podwzgórze i wzajemne powiązania układu hormonalnego, substancji regulujących (leptyny, neuropeptyd Y, endorfiny, galanina), enzymów oraz neuroprzekaźników (serotonina, dopamina, noradrenalina). Wadliwe funkcjonowanie któregos a tych komponentów może przyczynić się do nadwagi.

Otyłości mogą sprzyjać: wzrastająca z wiekiem tendencja do gromadzenia się tłuszczu w organizmie, stosowanie niektórych leków, może też wynikać z różnych chorób m.in. guzów mózgu, urazów czaszki, itp., zaburzenie regulacji masy ciała.

Wśród uwarunkowań biologicznych predysponujących do występowania otyłości istotną rolę odgrywają także czynniki genetyczne. Otyłość jest dwukrotnie częstsza u bliźniąt jednojajowych, niż u rodzeństwa nie będącego bliźniętami. Występowanie otyłości u jednego z rodziców zwiększa ryzyko występowania otyłości w wieku dorosłym (4-5-krotnie). W przypadku, kiedy otyłość dotyczy obojga rodziców, ryzyko to wzrasta aż 13-krotnie.

Przyczyny społeczno – kulturowe

Trzy schematy, które stają się potencjalną przyczyną nadmiernego przybierania na wadze i nieprawidłowego odżywiania się: „jedzenie to miłość” (okazywanie sympatii czy uczuć poprzez częstowanie jedzeniem), „jedzenie to nagroda” (nagradzanie dzieci za dobre zachowanie smakołykami oraz nagradzanie samego siebie) i „jedzenie to odpowiedzialność” (należy zjeść wszystko z talerza, bo tak trzeba i wypada… nawet jeśli nasz organizm tego nie potrzebuje a my nie czujemy łaknienia). Schematy te są bardzo zakorzenione kulturowo.

Do tego dochodzi jeszcze nieprawidłowy, utrwalony sposób żywienia w rodzinie, jakość i ilość spożywanych pokarmów, poziom wykształcenia rodziców, sytuacja zawodowa oraz uposażenia rodziny. Wybór pożywienia jest w znacznym stopniu zależny od ceny produktu, wiedzy o jego wartości odżywczej, reklamy, czy tradycji rodzinnej. Często obserwuje się problem podawania dziecku zbyt dużej ilości pokarmu (którego organizm nie potrzebuje). Przekarmianie dziecka przez dziadków czy rodziców powoduje, że organizm od wczesnego dzieciństwa przyzwyczaja się do przyjmowania większej ilości kalorii niż potrzebuje. Jeżeli dziecko dostaje na każde zawołanie cos słodkiego, wówczas od małego wykształca się nieprawidłowa reakcja na łaknienie (lub jego brak). Często zdarza się, że rodzice okazują swoją miłość podawaniem słodyczy (zwłaszcza w obecnych czasach, kiedy dorośli są zajęci pracą i mają mało czasu dla dzieci swoją miłość okazują kupowaniem słodyczy). Ponadto w obecnych czasach zmniejsza się ilość czasu poświęcona na przygotowywanie posiłków, brak rozmów i rozluźniające się więzi rodzinne. Swoje wyrzuty sumienia rodzice łagodzą podawaniem dzieciom słodyczy lub wizytami w fast foodach.

W późniejszym,  dorosłym życiu takich dzieci smakołyki typu słodycze czy wizyty w miejscach typu fast food, stają się sposobem rozwiązywania problemów.  Ważne wydarzenia typu ciąża, śmierć, rozstanie, rozwód, zmiana standardu życia, przeprowadzka czy przejście na emeryturę stają się powodem przejadania co wiąże się z nieprawidłowymi nawykami z dzieciństwa.

Innymi powodami przejadania się w dorosłym życiu mogą być: dobra kuchnia rodzinnego domu, uroczystości rodzinne czy przyjęcia, celebrowanie objadania się w święta, podczas których podawane są potrawy na ogół tłuste i słodkie, powoduje zwiększanie otyłości.

Brak aktywności fizycznej, siedząca praca, bierne spędzanie wolnego czasu, powszechność ogrzewania pomieszczeń, rozwijanie się miast i środków transportu (m. in. powszechność samochodów), brak potrzeby zdobywania jedzenia (polowania) a po prostu kupowanie go bez wysiłku. Rozwinięta sieć restauracji i gotowego tłustego jedzenia (tańszego niż to zdrowe), zwiększenie produkcji żywności bogatej w węglowodany łatwo przyswajalne i tłuszcze nasycone, możliwość dłuższego przechowywania żywności, żywność z dodatkami chemicznymi… wszystko to przyczynia się do powstawania otyłości wśród ludności. Otyłość przybiera już miano epidemii.

Przyczyny psychologiczne: przekonania, oczekiwania i predyspozycje osobowościowe, stres, negatywne emocje.

Negatywny obraz własnej osoby, niskie poczucie własnej wartości, pesymizm, zewnętrzne umiejscowienie samokontroli, słaba kontrola wolicjonalna, niezadowolenie z własnego wyglądu, niepomyślne zakończenie sprawy, negatywne emocje, niedocenianie swoich mocnych stron, obwinianie się o wszystko, poczucie bezradności lub perfekcjonizm, lęk przed sukcesem, brak pewności siebie kończą się szukaniem pocieszenia w jedzeniu, które z kolei wywołuje poczucie winy oraz stałe niezadowolenie z siebie…  jednak jedzenie wówczas staje się sposobem uchylenia się od odpowiedzialności za własne życie. Często ma miejsce również łagodzenie samotności jedzeniem. Doprowadza to do nadwagi i problemów związanych z otyłością. Zwykle ludzie z takimi problemami są mili i wyrozumiali dla innych, gotowi do pomocy, ale także cechuje ich skłonność do izolowania się od innych, zmęczenie, osamotnienie, zły nastrój. Szukają w jedzeniu szczęścia, a to pociąga za sobą poczucie winy i jeszcze gorsze samopoczucie.

Stres i nieumiejętne sposoby radzenia sobie z nim mogą także stać się przyczyną niekontrolowanego objadania się. Dla niektórych osób okresy wzmożonej pracy, trudności w relacjach interpersonalnych, ważne wydarzenia w życiu czy podejmowanie decyzji skłaniają do sięgania po większe ilości jedzenia. Jedzenie jest wtedy sposobem odwrócenia uwagi od trudnej sytuacji. Prawdopodobnie dostarczanie dużych ilości wysokoenergetycznego jedzenia w czasie sytuacji stresującej jest skutkiem nieodpowiedniej strategii radzenia sobie ze stresem.