Narcyzm - zaburzenie osobowości

Środa – Psychologia i Życie

„Był sobie piękny chłopiec imieniem Narcyz. Wszystkie nimfy go znały, bo wciąż przesiadywał w lasach i górach.  Kochały się w nim, ale on kochał tylko łowy i nie chciał słyszeć o innej miłości. Gdy jednak raz nachylił się nad strumieniem, by napić się wody, ujrzał własne odbicie. Zdumiał się nad swą pięknością i z owego zdumienia zrodziła się miłość. Narcyz zakochał się sam w sobie. Nie mogąc odwzajemnić miłości stale spoglądał w źródło. W końcu umarł z tęsknoty, a gdy go złożono w ziemi, na grobie wyrósł kwiat o białych płatkach i złotym sercu, który nazwano – narcyzem”.

www.starozytnosc.info

fot. Internet

Narcyzm jest zaburzeniem osobowości polegającym na nadmiernym umiłowaniu samego siebie lub przewrażliwieniu na swoim punkcie. Amerykański system klasyfikacji psychiatrycznej (Diagnostic and Statistical manual of Mental Disorders – DSM-IV) definiuje osobowość narcystyczną jako utrwalony wzorzec poczucia własnej wielkości (widoczny w fantazjach lub w zachowaniu), potrzeby podziwu ze strony innych i braku empatii, który pojawia się we wczesnej dorosłości i ujawnia się w różnych kontekstach społecznych.

Szacuje się, ze co 6 osoba może cierpieć na to zaburzenie. W związku z tym istnieje duże prawdopodobieństwo, że każdego dnia mamy do czynienia z osobami narcystycznymi (lub sami mamy osobowość narcystyczną).

Skąd bierze się narcyzm? Lorna Bejamin uważa, że powodem rozwoju osobowości narcystycznej jest przecenianie dziecka przez rodziców lub żądanie od niego perfekcji. Zarówno pierwsza forma jak i druga nie są zdrowe dla rozwijającej się jednostki. Często bywa, że rodzice swoje dziecko otaczają pewnym rodzajem kultu. Zapominają o własnych potrzebach czy uczuciach ciągle adorując swoje dziecko. W takiej rodzinie dziecko nie ma okazji, żeby przekonać się, że inni także posiadają swoje potrzeby i są odrębnymi jednostkami. Rodzice zawyżają poczucie własnej wartości przyszłej osoby narcystycznej poprzez nadmierne pochwały i nadmierna uwagę. Wobec takiej sytuacji u jednostki nie wytwarza się system motywacji ani umiejętności do otrzymywania takich pochwał w normalnym życiu. Dziecko nadmiernie chwalone i rozpieszczane może stać się osobowością narcystyczną. Drugim biegunem w stylu wychowania przez rodziców jest oczekiwanie od dziecka perfekcji. Nie daje się szansy na popełnianie przez dziecko błędów. Oczekuje się zbyt wiele, zaniedbuje potrzeby dziecka i nie liczy się z jego uczuciami. Takie postępowanie w procesie wychowywania także może prowadzić do rozwoju osobowości narcystycznej.

Osoby narcystyczne nie mają z nikim relacji poza samym sobą lub żyją z innymi osobami, które sobie nie wyobrażają być bez nich. Osoby narcystyczne generalnie nie wchodzą w relacje z innymi i oscylują w kierunku osobowości antyspołecznej. Nie uznają czyjejś emocjonalności, nazywane są takie osoby gruboskórnymi, niewrażliwymi, bezwzględnymi i chłodnymi. Osoby takie bywają aroganckie i agresywne, pochłonięte sobą. Maja potrzebę bycia w centrum zainteresowania. Mają potrzebę dominowania nad kimś, wpływu i kontrolowania innych. Jeśli już wejdą z kimś w relacje i tworzą związek, wówczas są podstępni by zdobyć zaufanie swojej „ofiary”. Osoby z osobowością narcystyczną są bardzo ujmujący, potrafią zaczarować drugą osobę romantycznymi gestami, opowieściami.  Robią to po to, aby inni mogli podziwiać ich gesty, ale także po to, by mogli podziwiać sami siebie. Partnerzy narcyzów opisują ich jako psychopatów. Wg nich są  bezwzględni, okrutni, wykorzystujący innych ludzi w celu podbudowania własnego „ego”. Wiele osób z psychopatycznym zaburzeniem osobowości ma bardzo silną komponentę narcystyczną.

W relacjach z innymi narcyz otacza się osobami, które mogą podnieść jego status. Gardzi takimi, którym się nie powiodło, które mają różnego rodzaju problemy. Jeśli zbliżają się do takich osób, to z powodu pokazania własnej wyjątkowości, dowartościowania siebie. Narcyz oczekuje od innych wyjątkowego traktowania, jeśli tego nie dostaje, często publicznie wykazuje postawę arogancji, dewaluacji, poniżania drugiej osoby.

Jest także druga strona narcyzmu. Osoby narcystyczne,  które nie sprawiają wrażenia bycia narcyzem. Ma się wrażenie, że są zależne, lękliwe, uczynne i pomocne. Ktoś taki jest przeczulony i bardzo wrażliwy na reakcje innych, jest wstydliwy, pohamowany. Łatwo można go zranić, obrazić lub zawstydzić. Osoby z tym rodzajem narcyzmu spędzają życie na pomaganiu innym czując się ich wybawcami, darczyńcami i wybawcami.  Troszczą się o innych, bo uważają, że ci inni sami sobie nie poradzą. Przyklejają się do kogoś, przywierają, przylegają. Karmią się świadomością, że gdyby nie oni ci drudzy nie przeżyliby bez nich. Mają poczucie bycia „niezbędnym”. Rzadko narcyz robi coś dla kogoś, z altruistycznych, empatycznych pobudek.

Zarówno w jednym przypadku, jak i drugim osoba narcystyczna ma patologiczne poczucie, że jest najważniejsza na świecie, że bez niej nic się nie odbędzie.

A teraz przypomnijmy sobie o kilku czy kilkunastu politykach czy celebrytach... 😀

Narcyzm - Objawy - Kryteria diagnostyczne DSM-IV

1.      Pretensjonalne poczucie własnego znaczenia (np. wyolbrzymianie osiągnięć i talentów, oczekiwanie bycia uznanym za lepszego bez współmiernych osiągnięć).

2.      Zaabsorbowanie fantazjami o nieograniczonych sukcesach, władzy, błyskotliwości, pięknie lub idealnej miłości.

3.      Wiara, że jest się kimś "szczególnym" oraz wyjątkowym i że można być w pełni zrozumianym tylko przez innych "szczególnych" ludzi.

4.      Przekonanie, że powinno się zadawać jedynie z ludźmi czy instytucjami o szczególnym bądź wysokim statusie.

5.      Wymaganie nadmiernego podziwu.

6.      Poczucie wyjątkowych uprawnień (entitlement), czyli wygórowane oczekiwania co do szczególnie przychylnego traktowania lub automatycznego podporządkowania się przez innych narzucanym im oczekiwaniom.

7.      Eksploatowanie innych, czyli wykorzystywanie ich do osiągnięcia swych celów.

8.      Brak empatii: niechęć do honorowania lub utożsamiania się z uczuciami i potrzebami innych.

9.      Częsta zazdrość o innych lub przekonanie, że inni są zazdrośni o nas lub zazdroszczą nam.

10.   Okazywanie arogancji i wyniosłych zachowań lub postaw.